İstanbul Gezi Rehberi - Mezarlıklar ve Türbeler

Fakat bu, dünyanın diğer şehirlerinde olduğu gibi büyük mezarlıkların İstanbul'da olmadığı anlamına gelmez. Aksine, fetihten itibaren ve hatta fetih öncesinden beri ölülerin gömüldüğü; aynı zamanda kent panaromasının önemli öğelerinden olan büyük mezarlıklar da vardır İstanbul'da.

Eskiden beri şehrin içinde yapılmalarından ötü gündelik yaşamın bir parçası haline gelmiş bulunan mezarlar insanlara ölümün doğallığını kaçınılmazlığını ve hayatın geçiciliğini sürekli olarak hatırlatmaktadırlar. Aynı zamanda her biri birer sanat şaheseri olan ve yapıldığı dönemi kültürünü yansıtan mezar taşları ve bunları üzerindeki yazıtlar tarihi anlatan birer belge; mezarlıklar ise açık hava müzesi niteliğindedirler.

EDİRNEKAPI MEZARLIĞI

Edirnekapı surları dışında yer alır. Kentin en eski mezarlıklanndan birisidir. İstanbul'un fethi sırasında şehit düşenlerin gömülmesiyle mezarlık haline gelmiştir. 15.-16. yüzyıl mezar taşları; taş işçiliği, bezeme, yazı sanatı ve serpuşları ile bir müze görünümü oluşturur. Mezarlığın bir bölümü Balkan ve I. Dünya Savaşı şehitlerinin gömüldüğü şehitlik haline getirilmiştir. Mezarlıkta ayrıca 16 Mart şehitleri, İtfaiye şehitleri, Eski 'Iulumbacılar bölümleri vardır.

1950'li yillarda yol çalışmaları sırasında mezarlığın ortasından yollar geçirilmiş, bu arada bir çok mezarla birlikte çok kıymetli mezar taşları da yokedilmiştir. Karacaahmet'ten sonra kentin en büyük mezarlığıdır.

EYÜP MEZARLIĞI

Fetihden hemen sonra Fatih Sultan Mehmed, hocası Akşemseddin tarafından rüyada keşfedilen Eyyub el-Ensari'nin şehid olduğu yere bir türbe ve cami yaptırmıştır. Ardından, yüzlerce yıl boyunca Müslümanların Eyyub el-Ensari'ye komşu olma istekleri kentin büyük mezarlıklarından birinin oluşmasını sağlamıştır.

Buradaki bir çok mezar taşı başlıbaşına birer sanat şahaseridir. Ayrıca bu taşların üslupları incelerek İmparatorluğun zihniyet tarihine ilişkin ilginç ipuçları elde edilebilir.

Eyüp mezarlığında halkın yanı sıra padişahlar ve hanedan mensupları, sadrazamlar, şeyhülislamlar, aralannda Necip Fazıl'ın da yeraldığı çok sayıda ilim, sanat ve fikir adamlarının mezarlan vardır. İçinde güzel bir ahşap cami olan mezarlığın yanında yeralan Piyerloti Kahvesi yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çeken bir mekandır. Fakat Eyüp'te gecekondulaşma başladıktan sonra mezarlık ihmal edilmiş, bir çok mezarın üstüne evler yapılmış, değerli mezar taşları inşaat malzemesii olarak kullanılmıştır.

Ayasofya Camii Külliyesi içinde yer alan Ayasofya Türbeleri beş ayrı türbeden oluşmaktadır. Ayasofya Camii müştemilatında Mimar Sinan tarafından Sultan II. Selim için yapılan türbe bunların birincisidir. Aynı yerde 1600'de Mimar Davut Ağa tarafından Sultan III. Murad için ikinci türbe yapılmıştır. Daha sonra Mimar Dalgıç Ahmed Ağa üçüncü büyük türbe binasını meydana getirmiştir. Buraya Şehzadeler Türbesi, 1639'da Sultan I. Mustafa türbesi ve Sultan İbrahim Türbesi de inşa edilmiştir. Sultan II. Selim, Sultan III. Murad ve Sultan III. Mehmed'in türbeleri Osmanlı mezar mimarisinin klasikleşmiş ve muhteşem anıtlanndandır.

FATİH SULTAN MEHMED TÜRBESİ

Fatih İlçesinde Fatih Camii Külliyesi içinde yer alan türbe Sultan II. Bayezid tarafından, 1482 yılında yaptırılmıştır. Türbe on kenarlı kubbeli, dışı beyaz mermıerle kaplı bir yapıdır. Türbenin iç duvarları altın ve gümüş işleme ile bezenmiştir.

HÜRREM SULTAN TÜRBESİ

Kanuni Sultan Süleyman'ın hasekisi, Sultan II.Selim'n annesi olan Hürrem Sultan'ın türbesi Süleymaniye Camii külliyesi içindedir.1558 yılında olan ölen Hürrem Sultan'ın türbesi Mimar Sinan tarafından yapılmıştır.

Türbe çinilerle süslü, sekizgen planlı bir yapıdır.Hürrem Sultan'ın dışında, türbede Sultan II. Selim'in oğlu Şehzade Mehmed'in ve Sultan II.Ahmed'in bir kızının sandukaları vardır.ezar taşları inşaat malzemesi olarak kullanılmıştır.

KARACAAHMET MEZARLIĞI

Tarihi çok eskilere uzanan ve Üsküdar semtinde bulunan Müslüman mezarlığıdır. Kentin en büyük mezarlığıdır. Mezarlık, adını Horasan erenlerinden Karacaahmed'in burada bulunan türbesinden almıştır.

Mezarlığın bulunduğu bölge, 1352'de Orhan Gazi tarafından fethedilip buraya müslüman halk iskan edilmiştir. Sultan I. Murad döneminde halkın önemli bir bölümünün Türk'lerden oluşmasına paralel olarak yapılanmaya başlayan kabristan, İstanbul'un Fethi ile de şehrin en büyük mezarlığı haline gelmiştir.

Yaklaşık 750 dönümlük araziyi kaplayan mezarlık, taş işçiliği ve hat sanatı açısından açık hava müzesi görünümündedir. İstanbul'un müslüman tarihine tanıklık eden binlerce mezar taşı, aynı zamanda çok zengin bir arşiv bilgisine de kaynak teşkil eder.

HÜRREM SULTAN TÜRBESİ

Kanuni Sultan Süleyman'ın hasekisi, Sultan II. Selim'in annesi olan Hürrem Sultan'ın türbesi Süleymaniye Camü Külliyesi içindedir. 1558 yılında ölen Hünem Sultan'ın türbesi Mimar Sinan tarafından yapılmıştır.

Türbe çinilerle süslü, sekizgen planlı bir yapıdır. Hürrem Sultan'nın dışında, türbede Sultan II. Selim'in oğlu Şehzade Mehmed'in ve Sultan II. Ahmed'in bir kızının sandukaları vardır.

SULTAN I. AHMED TÜRBESİ

Sultan Ahmed Camii'nin bahçesine bitişik olup Alman Çeşmesi'nin karşısındadır. 1617 yılında ölen Sultan I. Ahmed yapılan türbe ancak 1620 yılında Sultan II. Osman döneminde tamamlanmıştır.

Dört köşeli mermer bir türbedir ve üzeri tek kubbeyle kapatılmıştır. Abanozdan yapılmış olan kapısının üstünde ayetler yazılıdır. İçi, çepeçevre duvarları dolaşan ayetler ve çini panolarla süslüdür. Pencere araları renkli çinilerle bezenmiştir. Türbede Sultan I. Ahmed, Sultan IV Murad ve Sultan II. Osman'ın sandukaları ile birlikte toplam 36 tane sanduka bulunmaktadır.

SULTAN II. BAYEZİD TÜRBESİ

Bayezid Külliyesi nde, caminin mihrap tarafındaki ufak mezarlık içerisinde yer alır. Yavuz Sultan Selim tarafından 1512 yılında babası Sultanı II. Bayezid için yaptırılmıştır. Ön kısımdaki saçaklı cemakan ile türbe içinin süslemeleri sonradan eklenmiştir.

Sade ve zevkli bir mimariye sahip olan türbe, 8 köşeli ve kubbelidir. Duvarları ile kubbenin içi kalem işleri ile süslüdür. Iki kat halindeki pencerelerden alttakiler demir parmaklıklarla kaplanmıştır. Türbenin ortasında yalnız II. Bayezid'in sandukası bulunmaktadır.

HATİCE TURHAN SULTAN TÜRBESİ

Eminönü Meydanı'nda bulunan Yeni Cami Külliyesi'ne dahildir. Türbe, külliyenin Mısır Çarşısı yönünde, Hünkar Kasrı 'nın karşısındadır. Bu türbe, içinde gömülü beş padişah ve çok sayıda hanedan mensubuyla Osmanlı Hanedanının en büyük kabristanıdır. Türbede Sultan IV Mehmed ve annesi Hatice Turhan Sultan'ın yanı sıra Sultan III. Osman, Sultan II. Mustafa, Sultan III. Ahmed ve Sultan I. Mahmud'un mezarları yer alır.

Üstü kubbeyle kaplı olan türbenin kubbesinin çapı 15 m.'den fazladır ve 47 pencere aydınlatılır. İçi çini kaplama ve tavan bezemeleriyle süslenmiştir. Türbenin girişinin sağında Sultan III. Ahmed tarafından yaptırılan bir de kütüphane vardır.

KANUNİ SULTAN SÛLEYMAN TÜRBESİ

Kanuni Sultan Süleyman'ın türbesi, Süleymaniye Camü Külliyesi içindedir. 1566 yılında Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. Yapı sekizgen, dış yüzü ayna ve mermer süslemeli, kubbeli, duvarları çinilerle kaplı zarif bir eserdir.

MİMAR SİNAN TÜRBESİ

Süleymaniye Camii 'nin eski ağalar kapısının karşı köşesinde, yol ayrımında üçgen bir alandadır. Önde som mermerden yapılmış bir sebil görülmektedir. Sebilin arkasındaki ufak mezerlıkta 6 sütunlu, üstü örtülü ve etrafı açık türbede Mimar Sinan'ın mezarı bulunmaktadır. Türbesini ölümünden az önce kendisi yapmıştır. 1933 yılında Mimar Vasfi Egeli tarafından restore edilmiştir. Sandukanın uçları ile üzerindeki burma kavuk, mermerdendir. Sokağa bakan demir parmaklıklı bir pencereden türbe görünür.

SULTAN II. MAHMUD TÜRBESİ

Çemberlitaş'ta Divanyolu Caddesi ile Babıali Caddesi'nin kesiştiği köşede yer alır. 1840 yılında Mimar Ohannes Dağyan ve Boğos Dağyan tarafından yapılmıştır. Sultan II. Mahmud Türbesi'ne daha son Sultan Abdülaziz ve Sultan II. Abdülhami de gömülmüştür.

Türbe ampir üsluplu, sekizgen, Batı mimarisinden etkilenmiş, sade bir yapıdır Türbe yapısı içinde sebil ve mezarlık da yer almaktadır. Sultan II Mahmud Türbesi demir işlemeciliğine zarif bir örnek teşkil ede pencere parmaklıkları, kubbesi ve alemleri ile ilgi çekici özellikler sahiptir.

EYÜP SULTAN TÜRBESİ

Eyüp Sultan Camii yanındadır. Hz. Muhammed'in ordusunda sancaktar olup, İstanbul'un muhasarası sırasında şehid olan Hz. Eyyub El-Ensari'nin mezarıdır. Mezar fetihten sonra bulunmuş ve üzerindeki türbe 1459 yılında cami ile birlikte inşa edilmiştir.

Dışı çinilerle süslü türbe Eyüp Sultan Külliyesinin en önemli öğesidir. Türbe sekizgen planlı ve tek kubbelidir. Türbe dışındaki ve iç duvarlarındaki çiniler, ahşap sandukanın üzerindeki simle işlenmiş yazılarla süslü örtü ve sandukanın önünde bulunan saf gümüşten korunağın herbiri, birer sanat şaheseridir.

YAVUZ SULTAN SELİM TÜRBESİ

Fatih İlçesi'ne bağlı Sultan Selim semtinde, Sultan Selim Külliyesi içinde yer alır. Türbe sekizgen plana sahiptir ve bir giriş revağı vardır. Türbe girişinin iki tarafı da çinilerle süslenmiştir. Türbenin sedef kakma kapısı ve pencere kapakları, dönemin sedef işleme sanatına ğüzel bir örnek teşkil etmektedir. Çinileri ise mükemmel bir sanatın ürünüdür.

YAHYA EFENDİ TÜRBESİ

Beşiktaş'ta Yıldız Parkı'nın yanında, Yahya Efendi çıkmazında ve sağ taraftadır. Süleymaniye Camii'nde Şeyhülislam Ebussuud tarafından cenaze namazı kıldıran mutasavvıf bilginlerden Şeyh Yahya Efendi'ye türbe II. Selim tarafından yaptırılmıştır. Mimar Sinan'ın eseridir.Türbeyi II. Mahmud, Abdülaziz'in annesi Pertevniyal Sultan ve II. Abdülhamid onartmışlardır. Türbenin kapısındaki hicri 1290 tarihli yazıt türbenin 1873 yılında Pertevniyal Sultan tarafından onanldığını belirtmektedir.

KARACA AHMED TÜRBESİ

Üsküdar'da, Karacaahmet mezarlığında, Nuhkuyusu Caddesi başında ve sol köşede bulunan önemli ziyaret yerlerimizdendir. Türbe birkaç defa onarım görmüştür. 1866 yılında Ziya Efendi adlı bir hayırsever tarafından ölen eşinin ruhu için onartılmıştır.

Türbe dört köşeli olup üstü kiremitle örtülüdür. Kapısı üzerinde hicri 1283 tarihli onarım yazıtı yer almıştır. Içerisinde sadece İran Şahları soyundan ve Hacı Bektaşi Veli'nin müridlerinden Karacaahmet'in sandukası pirinç bir parmaklıkla çevrilidir. Sandukanın önünde hicri 1218 tarihli bir yazı bulunmaktadır.